(Theo Nhật báo Thẩm Dương)
Chuyển từ Nhật báo Thẩm Dương
□ Lương Diệu Tùng, Tôn Lôi
Sự trỗi dậy của "Đông Bắc Siêu" cho thấy sức mạnh sâu sắc của sự kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại ẩn chứa trong sở thích của quần chúng, sự hỗ trợ lâu dài của nó phụ thuộc vào việc có kiên trì lập trường nhân dân, tôn trọng quy luật thị trường, dựa trên đặc sắc địa phương hay không. Phân tích sâu cơ chế nội tại của hiện tượng "Đông Bắc Siêu" có ý nghĩa quan trọng đối với việc Thẩm Dương đẩy nhanh xây dựng thành phố trung tâm quốc tế hóa Đông Bắc Á, tìm tòi con đường kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại mang bản sắc vùng miền.
Hạ tuần tháng 5/2026, một giải thể thao quần chúng mang tên "Giải bóng đá thành phố khu vực Đông Bắc" đồng loạt khai mạc tại bốn thành phố Thẩm Dương, Trường Xuân, Cáp Nhĩ Tân, Hohhot. Giải đấu được gọi tắt là "Đông Bắc Siêu" này do bốn tỉnh khu Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang, Nội Mông Cổ cùng khởi xướng, có tám đội đại diện thành phố tham gia gồm Thẩm Dương, Đại Liên, Trường Xuân, Diên Biên, Cáp Nhĩ Tân, Kê Tây, Hohhot, Thông Liêu. So với các giải chuyên nghiệp hiện có trong nước, "Đông Bắc Siêu" có ba điểm đáng chú ý. Thứ nhất là tính quần chúng của chủ thể tham gia. Giải quy định rõ, mọi cầu thủ tham dự không được là cầu thủ đang hoặc từng đăng ký đội một tại Chinese Super League, giải hạng Nhất, giải hạng Nhì. Điều này có nghĩa các cầu thủ đứng trên sân chính là những người bình thường gắn bó với bóng đá trong cuộc sống thường ngày. Thứ hai là ngưỡng tham gia dễ tiếp cận. Giá vé được đặt dưới 20 nhân dân tệ, trận khai mạc chỉ phân phối vé bằng hình thức bốc thăm công khai, vừa tạo được sự chú ý vừa không loại trừ người dân bình thường. Thứ ba là tính mở rộng của bối cảnh tiêu dùng. "Đông Bắc Siêu" đã thành công kết nối hành vi xem bóng với tiêu dùng ở phiên chợ, trải nghiệm thương hiệu lâu đời, du lịch ngắn ngày và các bối cảnh khác. Thành phố Thẩm Dương đưa ra 6 tuyến chủ đề "bóng đá + du lịch", hơn 1.700 hộ kinh doanh tham gia liên kết; toàn tỉnh còn lập 866 điểm xem trực tiếp "hiện trường thứ hai", giữ những khán giả không thể vào sân nhà trong bối cảnh tiêu dùng, ngay trong thời gian vòng đấu đầu tiên đã tạo ra doanh thu trực tiếp hơn 180 triệu nhân dân tệ. Những số liệu này cho thấy rõ, "Đông Bắc Siêu" đã vượt ra khỏi phạm trù "thi đấu", đang trở thành một sự kiện mang tính hiện tượng.
Sở dĩ "Đông Bắc Siêu" có thể phát triển từ một giải đấu quần chúng mang tính khu vực thành sự kiện văn hóa thể thao mang tính hiện tượng là nhờ đã nắm bắt đồng thời nhiều yếu tố như nền tảng quần chúng, hiệp đồng khu vực, trao quyền văn hóa và chuyển hóa thị trường. Trước hết, mảnh đất văn hóa bóng đá sâu dày tạo nên nền tảng quần chúng cho sức nóng của giải. Khu vực Đông Bắc có bề dày văn hóa bóng đá sâu sắc, Thẩm Dương với tư cách "đất lành bóng đá" nơi đội tuyển nam Trung Quốc lần đầu giành vé dự vòng chung kết World Cup, càng mang theo ký ức bóng đá của nhiều thế hệ. Thứ hai, sự hiệp đồng liên kết liên tỉnh khu và sự đồng cảm "Đông Bắc một nhà" đã khuếch đại sức ảnh hưởng khu vực của giải. Những khẩu hiệu như "Đông Bắc là nhà", "Sơn Hải Quan không giữ nổi, Đông Bắc siêu ngầu" cũng nói lên tinh thần của giải. Giải lấy bóng đá làm sợi dây tình cảm, gắn kết vùng Đông Bắc địa lý chặt chẽ hơn thành một cộng đồng vùng miền đoàn kết, thân ái. Thứ ba, văn hóa công nghiệp, văn hóa dân tộc và ký ức văn hóa đô thị cùng trao cho giải một linh hồn văn hóa đa dạng, độc đáo. Các khu vực thi đấu đã chuyển hóa nguồn lực văn hóa địa phương thành những cách thể hiện mang đặc sắc riêng. Khu vực Thẩm Dương tại lễ khai mạc tổ chức khối công nhân công nghiệp mang mô hình J-35 vào sân, các nghệ nhân đại quốc lĩnh xướng ca khúc yêu nước; khu vực Hohhot trình bày hát trường điệu, hát hầu (khoomei) và các hình thức ca hát truyền thống của dân tộc Mông Cổ; sân nhà Diên Biên đưa các tiết mục di sản phi vật thể như trống đứng, múa trống dài, múa mũ tua của dân tộc Triều Tiên vào biểu diễn tại giải; sân nhà Đại Liên thì dùng cách thức sáng tạo để diễn giải văn hóa biển địa phương. Từ ký ức tập thể của cơ sở công nghiệp cũ Đông Bắc đến các màn trình diễn phong tục của vùng đa dân tộc cư trú, "Đông Bắc Siêu" đã thành công tạo nên sự giao thoa của nhiều chiều văn hóa trong khuôn khổ giải đấu, qua đó cho các văn hóa đặc sắc địa phương như di sản công nghiệp, nghệ thuật dân tộc, truyền thống dân gian của bốn tỉnh khu có cơ hội được trình diễn trên cùng một nền tảng, nhận được sự quan tâm của người dân Đông Bắc và cả nước. Thứ tư, "kinh tế cuống vé" và sự kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại đã biến sức nóng của giải thành sức sống tiêu dùng thực chất. Tính đến ngày 20/6, tổng doanh thu trực tiếp của "hiện trường thứ hai" đã đạt 230 triệu nhân dân tệ. Chỉ trong khoảng thời gian thi đấu từ 23 đến 31/5, Thẩm Dương đã đón tổng cộng gần 7 triệu lượt khách du lịch trong nước, tổng tiêu dùng tổng hợp của du khách vượt 6,6 tỷ nhân dân tệ. Mô hình thể thao dựng sân khấu, văn hóa du lịch diễn tuồng, thương mại hiện thực hóa giá trị dần thành hình trong sức nóng không ngừng tăng của giải.
"Đông Bắc Siêu" phát triển từ một giải đấu quần chúng mang tính khu vực thành sự kiện mang tính hiện tượng, đã cung cấp kinh nghiệm có thể tham khảo cho các thành phố tìm tòi con đường tự chủ kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại. Một là kiên trì lập trường nhân dân, lấy cảm giác được hưởng lợi và cảm giác tham gia của người dân làm thước đo hiệu quả kết hợp. Sự kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại nếu tách rời nhu cầu thực sự của quần chúng thì dễ trở thành kiểu truyền tải một chiều "chính phủ dựng sân khấu, doanh nghiệp diễn tuồng, quần chúng xem tuồng". Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến hiện tượng "Đông Bắc Siêu" nóng bỏng chính là mọi khâu như thiết kế giải, định giá vé, thể hiện văn hóa đều luôn đặt cảm giác tham gia của đại chúng ở vị trí ưu tiên. Vì vậy, khi thúc đẩy kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại, các thành phố nên để quần chúng trở thành người tham gia chứ không chỉ là khán giả, để thể thao thực sự đi vào đời sống quần chúng, làm phong phú thế giới tinh thần văn hóa của mọi người. Hai là tôn trọng quy luật thị trường, xây dựng vòng tuần hoàn tiêu dùng bền vững. Mô hình "kinh tế cuống vé" của "Đông Bắc Siêu" lấy một tấm vé giá chưa tới 20 nhân dân tệ làm điểm khởi đầu, kéo dài hành vi xem bóng tới nhiều khâu tiêu dùng như ăn uống, lưu trú, mua sắm, du lịch ngắn ngày. Điều này đòi hỏi thành phố xây dựng cơ chế thường xuyên hóa "giải đấu dẫn dòng, văn hóa du lịch đón nhận, thương mại hiện thực hóa", nâng cấp "hiện trường thứ hai" từ điểm xem tạm thời trong thời gian thi đấu thành bối cảnh tiêu dùng văn hóa thể thao thường nhật, biến "vì một trận đấu mà đến một thành phố" từ lựa chọn ngẫu nhiên thành tiêu dùng thường xuyên. Ba là dựa vào đặc sắc địa phương, đào sâu văn hóa vùng miền. Một trong những bài toán khó của kết hợp văn hóa - du lịch - thể thao - thương mại là tránh "nghìn thành phố một khuôn mặt". Sự tìm tòi khác biệt hóa của các khu vực thi đấu "Đông Bắc Siêu" cho thấy thành phố không cần theo đuổi câu chuyện văn hóa lớn và toàn diện, mà nên tìm ra ưu thế và đặc sắc văn hóa độc đáo nhất của mình. Dù là di sản công nghiệp, nghệ thuật dân tộc hay truyền thống dân gian, đều cần chuyển hóa thành những sản phẩm cụ thể có thể cảm nhận tại chỗ, có thể trải nghiệm tiêu dùng. Bốn là phá bỏ rào cản hành chính, tạo hiệu ứng hợp lực hiệp đồng liên khu vực. Một điểm đổi mới quan trọng của "Đông Bắc Siêu" là mô hình liên kết tổ chức giải liên tỉnh. Bốn tỉnh khu thông qua hợp tác ở các mặt như tổ chức giải, trao đổi nguồn khách, cùng quảng bá tuyến du lịch, đã tạo nên hợp lực tích hợp nguồn lực. Kinh nghiệm này có thể tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực hợp tác văn hóa du lịch rộng hơn, mở rộng hiệu ứng hiệp đồng hình thành trong thời gian thi đấu từ lĩnh vực thể thao sang nhiều chiều như văn hóa du lịch, thương mại, hợp tác sản xuất, để lợi ích thể chế của nhất thể hóa khu vực được phát huy liên tục.
[Đơn vị tác giả: Đại học Đông Bắc. Bài viết là kết quả nghiên cứu của đề tài chuyên đề "Đông Bắc Siêu" (202614) thuộc Liên hiệp Khoa học Xã hội thành phố Thẩm Dương.]